آمدند آيه * ( « وَما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّه . . . » ) * ، را فرستاد و به دنبالش اجازه فتح مكه را داد ، و همين شكست خوردنشان در فتح مكه عذابى بود كه خداوند به ايشان وعده داد « 1 » . و نيز در همان كتاب از عبد بن حميد ، ابن جرير ، ابن منذر ، ابن ابى حاتم و ابو الشيخ از عطيه ( رضى اللَّه عنه ) نقل كرده كه گفت : معناى آيه * ( « وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ » ) * اين است كه خداوند مشركين را عذاب نمىكند تا تو را از ميان ايشان بيرون برد . و معناى جمله * ( « وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ » ) * اين است كه خداوند مؤمنين را عذاب نمىكند ما دام كه استغفار كنند ، آن گاه دوباره در باره مشركين فرموده : * ( « وَما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّه وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » ) * « 2 » . و نيز در آن كتاب از ابن ابى حاتم از سدى نقل كرده كه گفته است خداوند در آيه * ( « وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ » ) * مىخواهد بفرمايد كه اگر استغفار كنند و به گناهان خود اعتراف نمايند مؤمن خواهند بود و در آيه * ( « وَما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّه وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » ) * مىفرمايد : چگونه عذابشان نكنم و حال آنكه استغفار نمىكنند « 3 » . و نيز از عبد بن حميد و ابن جرير و ابن منذر و ابو الشيخ از مجاهد روايت كرده كه در ذيل آيه * ( « وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ » ) * گفته است : يعنى در ميان ايشان ، و در ذيل : * ( « وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ » ) * يعنى مسلمان مىشوند « 4 » . و نيز از عبد بن حميد و ابن جرير از ابى مالك نقل كرده كه گفت : * ( « وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ » ) * يعنى اهل مكه ، و از جمله * ( « وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ » ) * نيز منظور اهل مكه است ، و معنايش اين است كه خداوند اهل مكه را عذاب نمىكند در حالى كه مؤمنين در ميان ايشان باشند و استغفار كنند « 5 » . و نيز مىگويد : ابن جرير و ابن ابى حاتم از عكرمه و حسن روايت كرده‌اند كه در ذيل آيه * ( « وَما كانَ اللَّه مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ » ) * گفته‌اند : اين آيه را آيه بعدى كه مىفرمايد * ( « وَما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّه » ) * نسخ كرده و لذا در مكه به مقاتله و گرسنگى و حصر دچار شدند « 6 » . مؤلف : ناسازگارى اين روايت با ظاهر آيه و مخصوصا با در نظر داشتن سياق آن خيلى روشن است ، صاحبان اين اقوال به اين جهت دچار چنين تكلفات شده‌اند كه خواسته‌اند ميان اين آيه و آيه قبلش و آيات قبل از آن اتصال را حفظ كنند ، و از حرفهاى عجيبى كه در اين

--> ( 1 و 2 و 3 و 4 و 5 و 6 ) الدر المنثور ج 3 ص 181